خراسان رضوی به عنوان کانون اصلی سفرهای زیارتی کشور و دارنده رتبه نخست جابه‌جایی مسافر، بیشترین فشار ناشی از چالش‌های وسایل حمل‌ونقل مسافر در جاده‌ها را به دوش می‌کشد به گونه‌ای که در ایام اوج مانند اربعین، دهه پایانی صفر و مناسبت‌های مذهبی مشکلات این حوزه بیشتر قابل لمس است.
سهم ۹۰درصدی جاده‌ها و زنگ خطر فرسودگی ناوگان در سالنامه آماری ۱۴۰۴
رئیس کانون انجمن‌ها و شرکت‌های حمل‌ونقل مسافر خراسان رضوی در گفت‌وگو با خبرنگار ما عنوان کرد: متأسفانه در بحث سن ناوگان در کل کشور، اکنون با استناد به سالنامه آماری سال ۱۴۰۴ که مربوط به سال گذشته است، سن ناوگان اتوبوسی ما به ۲۰ سال رسیده و رسیدن سن ساخت ناوگان به ۲۰ سال، واقعاً یک فاجعه برای سیستم حمل‌ونقل کشور به شمار می‌رود. باید گفت از کل ۱۰۰درصد حمل‌ونقل مسافر کشور در بخش‌های ریلی، هوایی و زمینی، تنها ۱۰درصد جابه‌جایی‌ها سهم بخش‌های ریلی و هوایی است. این یعنی ۹۰درصد بار جابه‌جایی مسافران کشور بر دوش حمل‌ونقل زمینی و جاده‌ای قرار دارد؛ اما متأسفانه بیشترین مشکلات ما چه در بخش اتوبوس، چه مینی‌بوس و چه سیستم سواری کرایه بین‌شهری در همین بخش حمل‌ونقل مسافر جاده‌ای رقم می‌خورد.
سید هاشم بنی‌هاشمی تأکید کرد: وضعیت در بخش مینی‌بوسی حتی به مراتب حادتر و نگران‌کننده‌تر است. سن ناوگان مینی‌بوسی در کشور و به ویژه در خراسان رضوی به ۳۰ سال رسیده و مینی‌بوسی که ۳۰ سال سن دارد، واقعاً دیگر عمری برای فعالیت ندارد و توان فنی و ایمنی خود را برای تردد از دست داده است.
گره کور بانکی و توقف اتوبوس‌های پلاک شده در کارخانه‌ها
دبیر کانون سراسری حمل‌ونقل مسافر کشور در پاسخ به اقدام‌های صورت گرفته برای نوسازی ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای تشریح کرد: متأسفانه تا این لحظه بسیار ضعیف عمل شده، در بخش‌هایی با موانع جدی روبه‌رو شدیم و جاهایی هم بودند که واقعاً نگذاشتند این اتفاق بیفتد تا ما بتوانیم واردات اتوبوس را به روانی و آسانی پیش ببریم. در این میان پای دستگاه‌های بسیاری؛ از جمله وزارت صمت، سیستم بانکی و سازمان راهداری در میان است. سازمان راهداری یک تیم بسیار قوی برای این کار مستقر کرده و اکنون دفتری اختصاصی به نام دفتر نوسازی ناوگان در کشور تأسیس شده و راهکارهای کارشناسی و بسیار خوبی را پیش می‌برند؛ اما در نقطه مقابل، سیستم بانکی ما دارای مشکلات و گیرهای فراوان است و موجب شده اتوبوس‌های ما در محوطه کارخانه‌ها خاک بخورند و منتظر پرداخت وامی باشند که سازمان راهداری برای مالکان در نظر گرفته و تخصیص داده است. سندهای اتوبوس‌ها صادر شده و در رهن بانک قرار دارند و اتوبوس‌ها در کارخانه آماده تحویل به رانندگان هستند؛ اما واریزی وام که باید از سوی بانک به حساب کارخانه سازنده ریخته شود تا کارخانه خودرو را تحویل دهد، هنوز انجام نشده و با وجود پیگیری‌های مستمر به نتیجه‌ای نرسیده‌ایم.
رئیس کانون انجمن‌ها و شرکت‌های حمل‌ونقل مسافر خراسان رضوی اظهار کرد: براساس طرح‌های تدوین شده برای ایام اربعین ۱۴۰۳ قرار بود ۲هزار دستگاه اتوبوس وارد کشور شود؛ اما از این ۲هزار دستگاه تا امروز با سنگ‌اندازی‌های وزارت صمت تنها ۲۰۰ دستگاه به مرزهای کشور رسیده و به ایران آورده شده است. از سوی دیگر در بحث تولیدات داخلی نیز روز به روز شاهد افزایش سرسام‌آور قیمت‌ها هستیم و هیچ‌کس نمی‌گوید این افزایش قیمت‌ها به چه علتی رخ می‌دهد. درست است که با نوسان‌های دلار مواجه هستیم؛ ولی به این شرکت‌های خودروساز از طریق دولت ارز با قیمت قبلی داده شده به گونه‌ای که قیمت اتوبوس صفر تولید داخل به آسانی هرچه تمام‌تر از ۳۰میلیارد تومان در سال گذشته، امروز به ۶۵میلیارد تومان رسیده و در هر ماه شاهد جهش قیمت ۵میلیارد تومانی هستیم و واقعاً هیچ مرجعی توان مهار آن را ندارد.
بنی‌هاشمی ادامه داد: در این میان مالک یا راننده ما اگر نتواند این مبالغ را تأمین کند، چطور می‌تواند بازسازی ناوگان خود را انجام دهد؟ نتیجه این شده که تمام سرمایه‌گذاران بخش حمل‌ونقل مسافر در حال خروج از این بخش هستند؛ زیرا سرمایه‌گذاری ۶۵ میلیارد تومانی برای خرید یک اتوبوس صفر، دیگر هیچ‌گونه توجیه اقتصادی در چرخه سفر ندارد و درآمد مسافربری نمی‌تواند استهلاک و هزینه این ارقام سنگین را پوشش دهد.
وی با اشاره به قیمت جهانی اتوبوس‌های مسافربری گفت: اصولاً قیمت اتوبوس در بازارهای جهانی بالاست و یک دستگاه اتوبوس حدود ۳۰۰ هزار دلار ارزش دارد. پرداخت این رقم ۳۰۰هزار دلاری با دلار بازار آزاد برای بخش خصوصی غیرممکن است و باید با تأمین یک بسته حمایتی دولتی اتوبوس با بهای تمام شده ۲۰ تا ۳۰ میلیارد تومان به دست فعالان واقعی این بخش برسد. هر چقدر قیمت تمام شده ناوگان بالا برود، کرایه مسافر هم باید افزایش پیدا کند تا پاسخگوی استهلاک باشد و همه فشار نهایی بر دوش مردم عزیز می‌افتد.
رئیس انجمن صنفی کارفرمایی حمل‌ونقل مسافر مشهد تأکید کرد: به هیچ وجه خواهان افزایش کرایه‌ها در کشور و استان نیستیم؛ اما باید دانست همه اقلام مصرفی از بازار آزاد خریداری می‌شود و برخلاف بخش‌های ریلی و هوایی که از حمایت‌های دولتی برخوردار هستند، بخش اتوبوس، مینی‌بوس و سواری کوچک‌ترین حمایتی از اعتبارات دولتی دریافت نمی‌کند و به طور ۱۰۰درصد توسط بخش خصوصی اداره می‌شود. مسئله اصلی و خط قرمز ما در واردات اتوبوس، جان و ایمنی مردم است. در حال حاضر مسافری که باید مسافت هزار کیلومتری را در جاده‌ها طی کند، سوار بر اتوبوس تولید سال ۱۳۸۵ می‌شود. این ناوگان فرسوده توان تضمین جان مسافر را ندارد و قشری که از اتوبوس استفاده می‌کنند، ناچار هستند و گزینه دیگری ندارند. ما این ناوگان را در اختیارشان می‌گذاریم؛ اما واقعاً ایمنی لازم به علت فرسودگی شدید تأمین نمی‌شود. سال گذشته در خراسان رضوی با پیگیری‌های اداره کل راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای و تشکل‌های صنفی استان توانستیم حدود ۲۰ دستگاه اتوبوس صفر کیلومتر تولید داخل را به چرخه حمل‌ونقل استان؛ به ویژه شهر مشهد اضافه کنیم که اکنون مشغول خدمات‌رسانی هستند؛ اما نوسازی ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای از ضرورت‌های استان است.
فعالیت غیرقانونی دفاتر فروش بلیت در خیابان‌های منتهی به حرم مطهر
بنی‌هاشمی در پاسخ به وجود بازار سیاه فروش بلیت به ویژه در مشهد در ایام پیک مسافر عنوان کرد: در حال حاضر سیستم فروش بلیت اینترنتی در کل کشور گسترش یافته و خوشبختانه سنجش آزمایشی اولیه آن شهر مشهد بوده و امروز نزدیک به ۹۰ درصد بلیت‌های مسافری به صورت غیرحضوری و از طریق اینترنت توسط خود مسافران تهیه می‌شود. در شهر دفاتر مجازی وجود دارند که با دریافت مجوز رسمی از انجمن‌های صنفی و شرکت‌های مستقر در پایانه‌ها فعالیت می‌کنند و عملکردشان تحت نظارت دائمی ما قرار دارد؛ اما معضل اصلی ما دفاتری هستند که بدون هیچ گونه مجوزی در سطح شهر؛ به ویژه در چهار ضلع پیرامون حرم مطهر امام رضا(ع) قارچ‌گونه رشد کرده‌اند و هیچ نهادی بر فعالیت این مراکز نظارت ندارد.
دبیر کانون سراسری حمل‌ونقل مسافر کشور افزود: روش کار این دفاتر به این صورت است که بلیت‌ها را از سایت‌های رسمی خریداری می‌کنند و وقتی مسافر؛ به ویژه زائران و اتباع خارجی برای خرید بلیت حضوری مراجعه می‌کنند، بلیت با نرخ مصوب مثلاً یک‌میلیون و ۵۰۰ هزار تومان را به بهای ۲ میلیون تومان یا بیشتر به آن‌ها می‌فروشند. در سال‌های پیش حتی با معضل فروش بلیت‌های جعلی و فتوشاپ شده؛ به ویژه به مسافران خارجی و اتباع در اطراف پایانه‌ها روبه‌رو بودیم که با ورود صنفی و نظارت‌های میدانی آن موارد به شدت کاهش یافت؛ اما برای ریشه‌کنی کامل این وضعیت باید این دفاتر غیرمجاز جمع‌آوری شوند. ما بارها اعلام کرده‌ایم آمادگی کامل داریم این دفاتر به ما معرفی شوند تا اگر شرایط را دارند، برایشان مجوز رسمی صادر کنیم و در چارچوب قانون فعالیت کنند و از آن‌ها حمایت شود. علت برخورد نکردن این است که متأسفانه اختیارات نظارت مستقیم و پلمب این دفاتر به تشکل‌های صنفی مسافربری واگذار نشده است. از مسئولان مدیریت شهری و نیروی محترم انتظامی تقاضا داریم وارد میدان شوند و به ما یاری برسانند تا با نظارت بر این دفاتر و اعطای مجوزهای رسمی، مانع سوءاستفاده کردن از زائران شویم. نام و اعتبار شهر مشهد و بارگاه منور امام هشتم(ع) ایجاب می‌کند که بهترین خدمات به زائران ارائه شود تا کسی با خاطره‌ای تلخ شهر را ترک نکند.
خروج ۳۰ درصد ناوگان به سوی سرویس‌دهی در صنایع و راهکار تعهدنامه محضری
رئیس کانون انجمن‌ها و شرکت‌های حمل‌ونقل مسافر خراسان رضوی توضیح داد: در کل کشور حدود ۱۴ هزار دستگاه اتوبوس دارای کارت هوشمند وجود دارد. متأسفانه افزون بر ۳۰ درصد از این ظرفیت در حال حاضر به جای جاده‌ها، در خدمت کارخانه‌ها و شهرک‌های صنعتی قرار گرفته؛ زیرا استهلاک بسیار پایین و سودآوری بالاتر است. یک اتوبوس در خط بین‌شهری مانند مسیر مشهد به تهران، در طول روز هزار کیلومتر را طی می‌کند. این اتوبوس در ماه باید دو مرتبه روغن خود را تعویض کند و استهلاک لاستیک و قطعات آن سرسام‌آور است؛ در حالی که نرخ کرایه جاده‌ای جبران کننده نیست؛ اما همان اتوبوس در سرویس یک کارخانه ممکن است در طول یک ماه تنها ۲هزار کیلومتر تردد کند، استهلاک قطعات ندارد و کارخانه‌ها دستمزدهای مناسب و به موقع پرداخت می‌کنند. بنابراین فعالیت در صنایع برای مالک بسیار بصرفه‌تر است.
بنی‌هاشمی درباره اقدام‌های صورت گرفته برای جلوگیری از خروج ناوگان حمل‌ونقل جاده‌ای به سمت سرویس‌دهی برای کارخانه‌ها گفت: در حال حاضر سازمان راهداری از مالکان اتوبوس‌های صفر کیلومتری که از وام‌های کم بهره سازمان استفاده می‌کنند، تعهدنامه رسمی محضری می‌گیرد که به هیچ عنوان حق فعالیت در سرویس کارخانجات را ندارند و باید منحصراً در خطوط برون شهری تردد کنند و در صورت تخلف، کارت هوشمند اتوبوس بلافاصله به شکل سیستمی مسدود و فعالیت وسیله متوقف می‌شود. این اقدام بازدارنده بوده و مانع ورود اتوبوس‌های صفر به بخش صنایع شده؛ اما باید گفت درمان ریشه‌ای این مشکل، واردات کافی ناوگان با تسهیلات مناسب است تا بتوانیم تعادل میان عرضه و تقاضا را بدون اقدام‌های قهری برقرار کنیم.
وی خاطرنشان کرد: خراسان رضوی جایگاه بسیار حساسی در نقشه حمل‌ونقل کشور دارد؛ زیرا ۱۶ درصد از کل جابه‌جایی‌های مسافر جاده‌ای کشور بر عهده این استان است. کل ناوگان مسافری استان ۷هزار دستگاه بوده که از این تعداد، هزار و ۶۰۰ دستگاه آن را اتوبوس‌های پلاک فعال و دارای کارت هوشمند تشکیل می‌دهند و در خطوط درون و برون استانی فعالیت مستمر دارند. با وجود همه کمبودها در تمام مناسبت‌ها مانند طرح بزرگ جابه‌جایی زائران هنگام اربعین، ایام پایانی ماه صفر و تشییع پیکر مطهر رهبر شهید انقلاب، استان خراسان برگ زرینی از خدمت‌رسانی ثبت کرده ضمن آنکه این استان چند سال متوالی است که رتبه نخست کشور را در هر سه بخش اتوبوس، مینی‌بوس و سواری کرایه در اختیار دارد. با نوسازی و بهسازی این ناوگان می‌توان خدمت‌رسانی ایمن‌تر و شایسته‌تری را به زائران و مجاوران ارائه داد.
نظر شما